«Πόση ώρα μπορεί να βλέπει τηλεόραση το παιδί μου;»
«Είναι κακό αν βλέπει λίγο tablet κάθε μέρα;»
«Όλα τα παιδιά πλέον χρησιμοποιούν οθόνες. Μήπως ανησυχώ υπερβολικά;»

Αυτές είναι μερικές από τις πιο συχνές ερωτήσεις που κάνουν οι γονείς παιδιών προσχολικής ηλικίας.

Η πραγματικότητα είναι ότι οι οθόνες αποτελούν πλέον μέρος της καθημερινότητάς μας. Τηλεοράσεις, κινητά, tablet και υπολογιστές υπάρχουν σχεδόν σε κάθε σπίτι και δεν είναι εύκολο – ούτε απαραίτητα ρεαλιστικό – να αποκλειστούν εντελώς από τη ζωή των παιδιών.

Ωστόσο, η προσχολική ηλικία είναι μια ιδιαίτερα σημαντική περίοδος ανάπτυξης. Τα πρώτα χρόνια της ζωής, ο εγκέφαλος του παιδιού αναπτύσσεται μέσα από τις εμπειρίες που ζει καθημερινά: το παιχνίδι, την κίνηση, την εξερεύνηση, τη συζήτηση και τη σχέση με τους ανθρώπους γύρω του.

Για αυτόν τον λόγο, οι διεθνείς οργανισμοί συστήνουν περιορισμένη και προσεκτική χρήση των οθονών στις μικρές ηλικίες.

Τι λέει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας για τις οθόνες στα παιδιά;

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) έχει εκδώσει οδηγίες σχετικά με τον χρόνο που περνούν τα παιδιά κάτω των 5 ετών σε καθιστικές δραστηριότητες, συμπεριλαμβανομένου του χρόνου μπροστά σε οθόνες.

Σύμφωνα με τις οδηγίες του:

Παιδιά 0–2 ετών

Ο ΠΟΥ συστήνει να αποφεύγεται η χρήση οθονών. Η μόνη εξαίρεση αφορά τις βιντεοκλήσεις, καθώς σε αυτή την περίπτωση υπάρχει ανθρώπινη αλληλεπίδραση και κοινωνική σύνδεση.

Παιδιά 2–5 ετών

Ο ΠΟΥ προτείνει:

  • έως 1 ώρα την ημέρα χρόνο οθόνης,
  • με την επισήμανση ότι λιγότερος χρόνος είναι καλύτερος.

Παιδιά άνω των 5 ετών

Δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο όριο που να ισχύει για όλα τα παιδιά. Η χρήση χρειάζεται να είναι ισορροπημένη και να μην αντικαθιστά:
✔ τον ύπνο
✔ τη σωματική δραστηριότητα
✔ το παιχνίδι
✔ τις οικογενειακές σχέσεις
✔ τις κοινωνικές επαφές
✔ τις σχολικές και καθημερινές υποχρεώσεις

Οι συστάσεις αυτές δεν σημαίνουν ότι μια περιστασιακή χρήση οθόνης θα βλάψει ένα παιδί. Στόχος είναι να προστατευτεί ο χρόνος που χρειάζεται ένα μικρό παιδί για παιχνίδι, ύπνο, κίνηση και αλληλεπίδραση.

Γιατί οι ειδικοί ανησυχούν για την υπερβολική χρήση οθονών;

Στην προσχολική ηλικία, το παιδί δεν μαθαίνει κυρίως παρακολουθώντας. Μαθαίνει μέσα από τη συμμετοχή.

Όταν ένα παιδί παίζει με τουβλάκια, φτιάχνει μια κατασκευή, ζωγραφίζει, μιλάει με έναν γονέα ή παίζει παιχνίδι ρόλων, ο εγκέφαλός του εξασκεί πολλές διαφορετικές δεξιότητες:

  • τη γλώσσα,
  • τη φαντασία,
  • την επίλυση προβλημάτων,
  • την αυτορρύθμιση,
  • την κοινωνική κατανόηση,
  • τον συντονισμό κινήσεων.

Οι οθόνες, ιδιαίτερα όταν χρησιμοποιούνται παθητικά, προσφέρουν ένα διαφορετικό είδος εμπειρίας. Το παιδί λαμβάνει πληροφορίες, αλλά έχει λιγότερες ευκαιρίες να δημιουργήσει, να πειραματιστεί και να αλληλεπιδράσει.

Τι δείχνουν οι επιστημονικές έρευνες για τις οθόνες;

Οι έρευνες των τελευταίων ετών έχουν εξετάσει τη σχέση ανάμεσα στον χρόνο οθόνης και την ανάπτυξη των μικρών παιδιών. Μελέτες έχουν δείξει ότι η αυξημένη χρήση οθονών στην προσχολική ηλικία σχετίζεται με:

1. Ανάπτυξη λόγου και επικοινωνίας

Η γλώσσα αναπτύσσεται κυρίως μέσα από την αλληλεπίδραση. Όταν ένας γονέας μιλάει στο παιδί, περιμένει την απάντησή του, σχολιάζει αυτό που κάνει και προσαρμόζει την επικοινωνία στις ανάγκες του, δημιουργείται μια διαδικασία που βοηθά σημαντικά την ανάπτυξη του λόγου.

Μια οθόνη δεν μπορεί να αντικαταστήσει αυτή τη σχέση.

2. Ύπνο

Η αυξημένη χρήση οθονών, ιδιαίτερα κοντά στην ώρα του ύπνου, έχει συσχετιστεί με δυσκολίες στον ύπνο.

Το έντονο φως, η διέγερση από το περιεχόμενο και η καθυστέρηση της ώρας χαλάρωσης μπορούν να επηρεάσουν τη φυσιολογική προετοιμασία του οργανισμού για ύπνο.

3. Αυτορρύθμιση και συμπεριφορά

Τα μικρά παιδιά μαθαίνουν σταδιακά να διαχειρίζονται την ανία, την απογοήτευση και τα έντονα συναισθήματα.

Όταν η οθόνη γίνεται η συχνότερη λύση για κάθε στιγμή δυσκολίας, το παιδί έχει λιγότερες ευκαιρίες να εξασκήσει άλλους τρόπους διαχείρισης.

Οι οθόνες δεν είναι μόνο τι προσφέρουν. Είναι και τι αντικαθιστούν.

Ένα σημαντικό ερώτημα δεν είναι μόνο «Τι βλέπει το παιδί στην οθόνη;» αλλά και «Τι θα έκανε το παιδί αν δεν υπήρχε αυτή η οθόνη;»

  • Ίσως θα έφτιαχνε μια ιστορία με τα παιχνίδια του.
  • Ίσως θα ζωγράφιζε.
  • Ίσως θα έπαιζε ρόλους.
  • Ίσως θα παρατηρούσε τον κόσμο γύρω του.

Η παιδική φαντασία χρειάζεται χώρο.

Πολλές φορές οι πιο δημιουργικές στιγμές ενός παιδιού ξεκινούν ακριβώς όταν δεν υπάρχει κάποιο έτοιμο ερέθισμα να το απασχολήσει.

Η βαρεμάρα δεν είναι εχθρός. Είναι συχνά η αρχή της δημιουργικότητας.

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς αντί για περισσότερη οθόνη;

Δεν χρειάζονται περίπλοκες δραστηριότητες ή ακριβά παιχνίδια. Μερικές απλές ιδέες:

  • διάβασμα βιβλίων,
  • ζωγραφική και χειροτεχνίες,
  • παιχνίδι με πλαστελίνη,
  • κατασκευές,
  • παιχνίδι ρόλων,
  • μουσική και χορός,
  • βόλτες στη φύση,
  • μαγείρεμα μαζί,
  • συμμετοχή σε μικρές δουλειές του σπιτιού,
  • ελεύθερο παιχνίδι χωρίς οδηγίες από τον ενήλικα.

Το σημαντικότερο στοιχείο δεν είναι το αντικείμενο. Είναι η ευκαιρία του παιδιού να εξερευνήσει.

Πώς να μειώσετε τον χρόνο οθόνης χωρίς συγκρούσεις;

Η αλλαγή συνηθειών χρειάζεται χρόνο. Μερικές πρακτικές που βοηθούν:

Δημιουργήστε σταθερούς κανόνες

Τα παιδιά συνεργάζονται καλύτερα όταν γνωρίζουν τι πρόκειται να συμβεί. Για παράδειγμα:

«Βλέπουμε ένα επεισόδιο μετά το φαγητό και μετά παίζουμε.»

Μην κάνετε την οθόνη τη μοναδική λύση ηρεμίας

Αν κάθε δύσκολη στιγμή οδηγεί σε tablet, το παιδί δεν έχει την ευκαιρία να μάθει άλλους τρόπους χαλάρωσης.

Προσφέρετε εναλλακτικές

Όταν τελειώνει η οθόνη, βοηθήστε το παιδί να μεταβεί σε μια άλλη δραστηριότητα.

Δείτε και τη δική σας χρήση

Τα παιδιά μαθαίνουν περισσότερο από αυτό που βλέπουν παρά από αυτό που ακούν.

Τελικές σκέψεις και ενθάρρυνση ♥

Οι οθόνες είναι μέρος του σύγχρονου κόσμου και τα παιδιά αναπόφευκτα θα έρθουν σε επαφή μαζί τους. Όμως στην προσχολική ηλικία, η σημαντικότερη «εκπαιδευτική πλατφόρμα» παραμένει η πραγματική ζωή. Το παιχνίδι, η συζήτηση, η φαντασία και η σχέση με τους ανθρώπους γύρω του είναι αυτά που βοηθούν το παιδί να αναπτύξει τις βάσεις για όλη του τη ζωή.

Οι οθόνες μπορούν να περιμένουν.

Η παιδική ηλικία όμως όχι.

Πότε να ζητήσετε επαγγελματική γνώμη

Αξίζει να ζητήσετε καθοδήγηση αν:

  • το παιδί αντιδρά με πολύ έντονο θυμό όταν κλείνει η οθόνη,
  • η οθόνη έχει γίνει η βασική του δραστηριότητα,
  • δυσκολεύεται να παίξει χωρίς αυτήν,
  • επηρεάζονται ο ύπνος, το φαγητό ή η καθημερινή λειτουργικότητα της οικογένειας,
  • υπάρχουν ανησυχίες για την ανάπτυξη λόγου, προσοχής ή κοινωνικών δεξιοτήτων.

Μια συζήτηση με έναν ειδικό μπορεί να βοηθήσει την οικογένεια να βρει λύσεις προσαρμοσμένες στις δικές της ανάγκες.

Σχετικά με τη συγγραφέα

Η Μαριάννα Μουτάφη είναι Ψυχολόγος – Παιδοψυχολόγος, Σύμβουλος Γονέων και ιδρύτρια των Μοντέρνων Γονέων.

Μοντέρνοι Γονείς | Modern Parents